Tarihi ve Coğrafi Yapısı
Bulanık ilçesi 1927 yılında Muş' un il
olması sebebi ile Muş' a bağlı ilçe
olmuştur. Eski ismi Kop olup daha sonra
Bulanık olarak değiştirilmiştir. İlçemiz Muş
İlinin en büyük ilçesidir. Bulanık ve
çevresi tarihi M.Ö. 3000 li yıllara kadar
uzanan oldukça eski bir yerleşim alanıdır.
M.Ö. 2500-3000 yıllarında Bulanık ve
çevresinde NOBİ' ler yaşamış ve bu yörede
GOBİN adlı bir kasaba kurmuşlardır, daha
sonra bölgeye URARTULAR hakim olmuşlardır.
Bilahare 1071 Malazgirt Zaferine kadar
bölgede Bizans hakimiyeti yaşanmıştır. Büyük
Selçuklu İmparatorluğunun parçalanmasından
sonra 1555 yılında Kanuni Sultan Süleyman
tarafından Muş' un Akkoyunlular dan
alınmasına kadar bölge Akkoyunluların
hakimiyeti altında kalmıştır. Bulanık 1884
yılında Muş Sancağına, Bitlis Vilayetine
bağlanmıştır. 1927 Yılında Muş'un İl olması
İtibarı ile Muş' a bağlı ilçe olmuştur.
Bulanık ilçesi 1. Dünya savaşında bir süre
Rus işgalinde kalmış, 6 Nisan 1918' de
işgalden kurtulmuştur. İlçe merkez nüfusunun
1995 sayımlarında 32400 olduğu, yapılan son
sayımda ise (2000 yılı) şu anki nüfusu 41000
olarak belirlenmiştir. İlçe merkezi,
Beldeler ve Köylerin toplam nüfusu ise
139000 civarındadır. Bulanık halkının geçim
kaynağı bitkisel üretim ve hayvancılıktır.
105.855 hektar tarıma elverişli alanda
genellikle buğday, arpa, mercimek, ay
çekirdeği, yemlik bitkiler ve son yıllarda
artarak devam eden şeker pancarı üretimi
yapılmaktadır. Ayrıca bu 105.855 hektar
arazinin 700 hektarı yayla (Hayat, Kazım,
Orta Yayla) 17.885 hektarı çayır alanı, 24
hektarı Bağ- Bahçe alanı 45 hektarı ihtiyaç
dahilinde sebzecilik alanında
kullanılmaktadır. Hayvancılık son yıllarda
fazla gelişmemiş olup, sığır ve koyun
yetiştirilir. Kışları büyük illere sezonluk
çalışmalar için gidip gelenlerde mevcuttur.
1950' li yıllardan sonra bölgenin yapısına
bağlı olarak gelip buralara yerleşen
göçmenler, tamamen olmasa da Bulanık' tan
eğitim ve iyi yaşam koşulları nedeniyle göç
etmişlerdir. Bir kısmı ise yine Bulanık' ta
kalmıştır.
Coğrafya
Bulanık adının ilçe sınırları içerisinde
bulunan Kazan Gölünün suyunun bulanık
oluşundan kaynaklandığı rivayet olunur. Bu
göl Bilican Dağından gelen kaynak ve kar
suları ile beslenir göle kadar berrak gelen
sular göle varır varmaz toprakla karışarak
bulanır. Gölden çıktıktan sonra Körsu Deresi
ismini alır. İlçenin coğrafi
karakteristikleri; Bilican Dağı, Murat
Nehri, Heftrenk Çayı ve Haçlı (Kazan)
Gölüdür.İlçemiz; Muş ili ile Ağrı karayolu
üzerinde kurulu olup il merkezine uzaklığı
105 km. Ağrı iline, 155 km uzaklıktadır.
İlçe merkezine en yakın ilçe Malazgirt
ilçesi olup 25 km mesafelidir ayrıca
ilçemiz; güney batısında Varto ile Muş yolu
itibarıyla ulaşım kaydederek yaklaşık 160 km
uzaklıkta sınır oluşturmakta, Korkut ilçe
merkezine ise aynı güzergah üzerinden ulaşım
sağlanmak-ta olup yaklaşık mesafe 70 km dir.
Hasköy ilçesine uzaklık ise 85 km dir.
İlçemizin doğusunda Malazgirt, batısında
Varto, kuzeyinde Hınıs, güneyinde ise Ahlat
ilçeleri yer almaktadır.Arazi yapısı belli
başlı birkaç köy dışında düzgün ve
engebesizdir. Şehir merkezi ve köyler
arasında ulaşım kolay olup il yolu dışındaki
köyler ile şehir merkezi arasındaki yollar
genellikle stabilizedir. İlçemiz Doğu
Anadolu'ya özgü iklim yapısına sahip olup;
yazları sıcak ve kurak,kışları soğuk ve kar
yağışlıdır. İlçemiz 1.706 km 2 yüzölçümüne
sahip olup deniz seviyesinden yüksekliği
1.480 m dir.
Nüfus Durumu
Bulanık İlçesine Ait 200 Genel Nüfus Sayım
Çizelgesidir
Mahalle Adı Ve Nüfusu 1- CUMHURİYET 2619 2- KÜLTÜR 8936 3- YENİ 6659 4- İNÖNÜ 2981 5- ZAFER 3108 6- ŞEHİTLİK 11087 7- GÜLLÜOVA 874 8- MESCİTLİ 464 9- BAHÇELİEVLER 4775 TOPLAM : 41503
Belde Adı Ve Nüfusu 1- ERENTEPE 6345 2- ELMAKAYA 5336 3- RÜSTEMGEDİK 11278 4- MOLLAKENT 7000 5- SARIPINAR 5320 6- YONCALI 8423 7- YEMİŞEN 5927 8- UZGÖRÜR 5412 TOPLAM : 55041
2000 yılı Ekim ayında yapılan
Nüfus Sayımı sonuçlarına göre İlçemiz nüfusu
Merkez Nüfus :
41.503 Beldelerin Nüfusu : 55.041
Köylerin Nüfusu : 42.479
Toplam Nüfus : 139.023
olup; nüfusun büyük çoğunluğu henüz köy
özelliği gösteren merkez dışındaki
mahallelerden oluşmaktadır.Beldelerin nüfusu
55.041 olup yapılanma ve gelişme aşamasında
ilerleme kaydetmektedirler.Köylerin nüfusu
42.479 olup dışına ve ilçeye sürekli
göçlerden dolayı azalma göstermektedir. Halk
daha çok batı ve güney illerine yerleşim
eğilimindedir. İlçe merkezinden ve köylerden
göç edenler başka illerde ikamet edip arazi
ve aile bağlarını sürdürmektedirler.İlçemiz
nüfusu genel anlamda dağınık bir yerleşim
şekli kaydetmektedir. Köylerde aynı yapıya
sahip olup çoğu tarımla uğraşmaktadır. Nüfus
çoğunluğu genç kesimden oluşup çeşitli
sebeplerden dolayı yapılan dışarı göç ile bu
oran düşmektedir. İlçemizde yoğun oranda
dışarı göç yaşanmaktadır. Merkezden dışarı
giden göçleri köylerden merkeze yapılan
göçler takip etmektedir, Bu olay ilçeyi
sosyoekonomik olarak olumsuz etkilemek-tedir.
İlçede mevcut nüfusun yaklaşık olarak
% 60 Çiftçi
% 5 Esnaf
% 4 Memur
% 30 İşsiz
% 1 Yurt Dışındadır.
lçemizde nüfusun dağılımından da görüldüğü
gibi nüfusun çoğunun geçim kaynağı tarım ve
ancılıktır.
İlçe merkezine bağlı 9 mahalle , 8 Belde
olmak üzere beldeler 22 mahalleye
ayrılmışlardır. Ayrıca 53 köy ve bu köylere
bağlı 35 Mezra 17 adet Kom bulunmaktadır.
Sosyal Durumu
İlçemizde evler genellikle betonarme olup
yer, yer kenar mahallelerde yığma evlere de
rastlanmaktadır. İlçede ilk yapılanmalarda
evler müstakil olup ahırlarla birleşik
yapılırken bunların yerini katlı ve müstakil
evler almıştır, Doğuanadolu iklim tipine
uygun sert taşlardan yapılan evlerdir. İlçe
merkezinde 4 adet (1'i gençler için, 2' si
aileler için 1' i ise çocuklar için) park ve
dinlenme yeri (Çay Bahçesi) mevcuttur.
Ayrıca kahvehanelerde bulunmaktadır. İlçede
mevcut bulunan Bulanık Spor Kulübüne gereken
önem gösterilerek futbol dalında spor
faaliyetlerini sürdürülmektedir. Ayrıca her
yıl geleneksel hale getirilmeye çalışılan
Kaymakamlık Voleybol Turnuvası tüm kamu
kurum ve mahalli takımların katılımıyla
şenlik havası oluşturulup halkla bütünleşme
şeklinde devam etmektedir.29 Ekim Cumhuriyet
Bayramlarında Erentepe Beldesinde at
yarışları düzenlenmekte, bu yarışlar
Kaymakamlık Makamı ve Erentepe Belediyesi
organizasyonuyla tüm komşu il ve ilçelere
açık tutularak halkın katılımı
sağlanmaktadır.İlçede basımevi, Kitabevi,
Sinema ve tiyatro yoktur. Hemen her yaz ve
önemli günlerde Ankara ve diğer çevre
illerden gelen tiyatro gruplarınca
sergilenen gösterilere katılım
yüksektir.İlçe merkezi ve köylerin tamamında
elektrik, telefon, yol ve okul mevcuttur.
Şehir merkezinde şebeke suyu kullanılmakta
olup; bir kısım köylerde şebeke suyu ile
birlikte kaynak suyu kullanılırken, bir
kısım köylerde ise kaynak suyu
kullanılmaktadır.İlçemizde 1 Devlet
Hastanesi, 2 si merkezde olmak üzere faal
durumda 12 sağlık ocağı 1 sağlık evi
mevcuttur. Ayrıca personel ve araç
yetersizliği dolayısıyla gayri faal olan 3
sağlık ocağı ve 3 sağlık evi de mevcut olup;
Devlet Hastanesi ve Sağlık ocaklarında
toplam 1 uzman doktor ile toplam 11 doktor,
1 Diş hekimi, 27 Ebe ve Hemşire, 17 Sağlık
Memuru, 3 Röntgen Teknisyeni, 2 Laboratuar
Teknisyeni, 1 Anestezi Teknisyeni, 5 Şoför,
11 Hizmetli, 1 Çevre Sağlık Teknisyeni 6
İşçi ile Bulanık Merkez Devlet Hastanesi ve
Merkez 1 No' lu Sağlık Ocağı, Merkez 2 No'
lu Sağlık Ocağı, Güllüova Sağlık Ocağı,
Rüstemgedik Sağlık Ocağı, Yoncalı Sağlık
Ocağı, Karaağıl Sağlık Ocağı, Gülçimen
Sağlık Ocağı, Erentepe Sağlık Ocağı ve
Mollakent Sağlık Ocağında halka hizmet
vermektedir.Sağlık ocaklarımız aşılama
çalışmalarını ve okullardaki sağlık
taramalarını periyodik olarak
sürdürmektedirler.İlçede ekonomi genel
anlamda tarım ve hayvancılığa dayalı olduğu
için halkın büyük çoğunluğunun geliri de bu
yöndedir.Halk Eğitim Müdürlüğünce her yıl
periyodik olarak el beceri kursları
açılmaktadır. İlçede merkez mahalle belde ve
köylerde her yıl açılan kurslarda giyim,
nakış, makine nakışı, halı dokuma, makrome,
makine ve elle örgü kurslarında usta
öğreticilerce kurslar verilmektedir. Kış
boyunca devam eden kurslarda elde edilen
ürünler yıl sonu sergi ve kermeslerle halka
açılmaktadır.
Eğitim ve Kültür
Durumu
İlçede eğitim durumu normal düzeydedir. Halk
çocuklarının okumasından taraftar olup
üniversite okuyan kişi fazladır. Nüfusun %
85' i okur yazardır. İlçe Milli Eğitim
Müdürlüğü 1983 yılı itibariyle
faaliyetlerine başlamıştır. İlçemizde 1
Lise, 1 İmam-Hatip Lisesi, 2 YİBO, 2 PİO,
İlçemize bağlı Erentepe Beldesinde 1 Çok
Programlı Lise, 1 Erentepe P.I.O., 1 75.Yıl
Karaağıl P.L.O ile birlikte Rüstemgedik
Beldesindeki okullarımızda hizmete
açılmıştır. Merkezdeki İlköğretim okuları ve
köylerdeki okullar dahil toplam 88 okul
mevcuttur. Bunların dışında 2 tane okulumuz
Karacaören ve Eskiyol köylerinin okulları
kapanmış olup, öğrencileri Karaağıl
köyündeki okulumuza yerleştirilmişlerdir.
Eğitim Öğretimin 8 yıllığa yükseltilmesinden
dolayı ilçemiz merkezde 2 okul merkeze
bağlı, Yemişen, Uzgörür beldeleri ve
Kırkgöze, Söğütlü, Adıvar, Yokuşbaşı,
Köylerinde ek derslikler yapılmıştır. Bu
okullarımızda; 365 öğretmen görev
yapmaktadır. Merkezde 4.291 öğrenci,
Köylerde 12.711 öğrenci ve toplam olarak
17.002 öğrenci eğitimine devam
etmektedir.Ayrıca ilçemizde Milli Eğitim
Müdürlüğüne bağlı olarak çalışan Halk Eğitim
Merkezinde usta öğreticiler tarafından
merkez ve köylerde açılan kurslarda
bilgisayar, dikiş, nakış, dokuma, makrame
gibi el becerisini geliştirici kurslar
verilmektedir.
Ekonomik Durumu
İlçemizde ekilebilir alan mevcut boş
arazinin yarıya yakınını oluşturduğundan
genellikle tarımla uğraşılmaktadır. Yine
arazinin diğer kısmının çayır ve
niteliğindeki arazi olduğundan ikinci planda
hayvancılık yapılmaktadır. İlçe merkezi ve
köylerde yapılan hayvancılıktan elde edilen
süt; ihtiyaçlarının giderilmesi dışında
ilçemizde bulunan özel bir mandırada
değerlendirilmektedir. İlçe sınırları
içerisinde toplam arazi 162.500 Hektar olup;
Devletçe sulanan arazi: 37.600 dekar, Halkça
sulanan alan : 76.300 dekar, sulanmayan
arazi ise: 412.485 dekardır. Ayrıca Meraya
ayrılan arazi: 522.560 dekar, yayla: 250.000
dekar, çayır: 175.435 dekar, Bağ- Bahçe:
11.131 dekar, orman: 27.025 dekar, yerleşim
alanı ise: 112.464 dekardır. Arazi yapısı ve
iklim şartları dolayısıyla tarımsal olarak
buğday, arpa, ay çiçeği, az miktarda
mercimek, yemlik baklagiller ve son yıllarda
artarak devam eden şeker pancarı tarımı
yapılmaktadır. Ayrıca yemlik baklagiller ve
yonca yetiştirilmektedir. Hayvancılık
alanında ağırlıkta büyükbaş hayvancılık
yapılmaktadır. Ticaretten çok ihtiyaçların
karşılanmasını sağlamak amacıyla hayvan
yetiştirilir. İhtiyacın fazlası elde edilen
hayvansal ürün fazlası süt olarak ilçeye
yakın bin alanda bulunan mandırada
değerlendirilerek bu şekilde cüzi miktarda
gelir elde edilir. Küçük baş hayvancılıkta
bu amaçla yapılır. Yetiştirme itibariyle
60.000 adetle ilk sırayı sığır
yetiştiriciliği alırken, 300.000.koyun ve
keçi, 2.058 adetle tek tırnaklılar, ve
miktar olarak fazla olup hemen her evde
yetiştirilen kanatlılarda yer almaktadır.
Ayrıca ilçemize bağlı köylerde arıcılık
artış kaydederek devam etmektedir.
İlçemizde 1 adet Tarım Kredi Kooperatifi. 1
adet T.C. Ziraat Bankası, 1 adet T. Halk
Bankası, 1 adet Esnaf ve Kefalet Kooperatifi
bulunmaktadır. Ayrıca 1980 li yıllarda
T.P.A.O tarafından petrol arama çalışmaları
yapılmış olup yeterli rezerve rastlanmadığı
için çalışmalara son verilmiştir. Ancak, bu
yıl itibariyle çevre iller ve ilçelerle
birlikte çalışmalara yeniden başlanmıştır.
İlçemizde 103 Bakkal, 6 Market, 1 Baharatçı,
2 Arzuhalci, 5 Akaryakıt İstasyonu, 3 Boya
Bayii, 2 Fotoğrafçı, 1 Hırdavatçı, 3 Eczane,
17 Kuyumcu, 18 Manifatura, 15 Manav, 10
Lokanta, 23 Kahvehane, 5 Likit Gaz Bayii, 16
Mobilyacı, 2 Otel, 3 Kırtasiye, 1 Fotokopi,
17 Kasap,6 Beyaz Eşya Bayii, 5 Kavaf iyeci,
2 Av Bayii, 3 Nalbur iye, 7 Acente, 6 Taksi
Durağı, 6 Büfe, 2 Minibüs Durağı Yazıhanesi,
10 Yazıhane, 31 Konfeksiyon, 9 İnşaat
Malzemeleri satan dükkan, 2 Banka, 8 Berber,
1 Sürücü Kursu, 4 Tv tamircisi, 3 Pastane, 4
Zücaciye, 8 Soğuk Demirci, 8 Terzi, 9
Marangoz, 8 Oto Tamircisi, 2 Oto Lâstikçi, 2
Camcı, 6 Kaynakçı, 2 Saatçi, 3 Tornacı, 2
Şarküteri, 3 Ekmek Fabrikası, 1 Kara Fırın,
1 Süt Fabrikası, 1 Noter, 1 Meşrubat Bayii,
1 Kasetçi, 1 Spor Kulübü,1 Oto Yıkama, 1
Çiçekçi, 1 Dişçi, 1 Özel Muayeneci, 5 Yem
Bayii, 4 Odun-Kömür Satan Deposu, 3 Demir
Doğrama, 2 Öz. Küp Şeker Deposu, 10 Gazete
Bayii, 1 Tekel Bayii, 1 Zirai İlaç Satan, 3
Tarım Aletleri Satan, 1 İhlas Pazarlama, 24
Ambar, 12 Tamirci, 1 Seçim Kurulu, 1 Esnaf
ve Sanatkarlar Odası, 1 Sümerbank, 1 Lokal,
1 Çay Ocağı, 2 İnternet Cafe, 1 Emlakçı, 1
Nakliyeci, 1 Oto Alım Satım,1 Otobüs
Yazıhanesi, 1 Öğretmen Evi, 1 Toptancı,
olmak üzere toplam 531 ticarethane
mevcuttur. Ayrıca İlçemizde belediyeye ait
eski mezbahana iki katlı olarak yeniden
yapılandırılıp üstü 8 daire altı 10 dükkan
olarak tanzim edilmiş olup ihale yolu ile
esnafa sunulmuştur.